Teikningin sem stenst ekki — gervigreind gegn íslenskri byggingarreglugerð

Gervigreind getur teiknað kerfismynd eða reiknað burð á örfáum sekúndum. En þegar veggurinn hrynur eða rörið springur er iðnaðarmaðurinn ábyrgur: ekki forritið. Hvar brotnar tillaga vélarinnar í snertingu við íslenskan raunveruleika, og hver ber ábyrgðina?

Þetta verkefni þjálfar nemandann í að nota gervigreind sem teikni- og reiknitól, en hafna því sem stenst ekki gildandi byggingarreglugerð, íslenskar aðstæður eða efnisframboð á innlendum markaði. Lykilsetningin: þú getur ekki kennt teikniforritinu um þegar veggurinn hrynur.

Eftir verkefnið getur nemandinn:

1. látið gervigreind hanna kerfisteikningu eða burðarútreikning fyrir verkefni úr eigin iðngrein;
2. kembt tillöguna, fundið hvar hún brýtur gegn gildandi reglugerð, íslenskri frostdýpt, álagi eða efnisframboði;
3. aðgreint það sem vélin reiknaði rétt frá því sem hún fann upp eða ofmat;
4. sannreynt hverja tölu gegn frumheimild (reglugerð, framleiðandagögn, meistara/kennara) í stað þess að treysta vélinni;
5. tekið faglega ábyrgð: sýnt hvar undirskrift iðnaðarmannsins liggur og af hverju ábyrgðinni verður ekki úthýst til vélar.

• Mannlega akkerið = mannlegt viðmið: nemandinn lýsir lausn úr eigin fagi með eigin orðum, áður en hann snertir vél.
• Vélræna uppbrotið = ICCRA-kvaðning sem lætur vélina hanna teikningu/útreikning.
• Ábyrgðarskjalið = Honest Oracle: nemandinn ræðst á tillöguna, sannreynir gegn reglugerð og tekur ábyrgðina til baka.

Útfærsla á einingu 12 (Iðngrein), tengd 08 (Tækni) og 15 (Krísustýring). Styrkur fyrir iðn- og starfsnám, forgangssvið Þróunarsjóðs námsgagna.

Án vélar. Skrifaðu þetta sjálfur, út frá eigin reynslu og því sem þú hefur lært í faginu, áður en þú lætur vélina teikna nokkuð. Þetta er viðmiðið sem þú berð tillögu vélarinnar saman við. 600–1.000 orð.

Veldu iðngrein þína (t.d. múriðn, pípulagnir, rafvirkjun, blikksmíði, húsasmíði) og eitt afmarkað, raunverulegt úrlausnarefni sem þú þekkir, til dæmis:

• gólfhitalykkja í baðherbergi,
• hleðsla eða gat á burðarvegg,
• raflögn í votrými,
• frostfrí lögn að útikrana,
• loftræsting í þröngu rými.

1. Lausnin. Lýstu lausninni eins og þú myndir útskýra hana fyrir nema. Hvað er gert, í hvaða röð, og hvers vegna?
2. Af hverju hún skiptir máli. Hvaða áhrif hefur það á burðarvirki, öryggi fólks, raka, eld eða endingu?
3. Íslensku aðstæðurnar. Hvað í íslenskum veruleika hefur áhrif: frostdýpt á þínu svæði, veður, rakastig, hvaða efni fást í raun á innlendum markaði?
4. Reglurnar. Hvaða kröfum manstu eftir úr byggingarreglugerð eða stöðlum sem tengjast þessu? (Þú þarft ekki að muna númer: lýstu kröfunni.)
5. Ábyrgðin. Hver skrifar undir og ber ábyrgð á þessu verki í raun? Hvað þýðir sú undirskrift?

Ljúktu við setninguna: „Hættulegustu mistökin sem hægt er að gera í þessari lausn eru …, vegna þess að …“

Geymdu þetta óbreytt. Í Skrefi 3 berðu það saman við teikningu vélarinnar, og þá sérðu hvort vélin þekkir hætturnar sem þú þekkir nú þegar.

Nú læturðu gervigreind hanna teikninguna eða útreikninginn. Vélin er hröð og lítur fagleg út: það er einmitt hættan. Markmiðið er ekki að fá „rétt svar“ heldur að fá tillögu sem þú getur svo prófað til þrautar.

1. Markmiðið: „Ég ætla að láta vélina hanna [lausn] og reikna [stærðir] samkvæmt íslenskri byggingarreglugerð, og prófa svo hvar hún stenst ekki.“
2. Kvaðningin (e. prompt): þú hannar hana (sniðmát hér að neðan).
3. GO: þú samþykkir keyrsluna, og berð ábyrgð á því sem þú lætur standa.

Uppbyggingin er hönnuð til að þvinga fram rökstuðning og andóf gegn smjaðri (e. sycophancy), það er tilhneigingu vélarinnar til að staðfesta það sem þú vilt heyra. Lykilorðið ANTISYCOPHANCY í sniðmátinu er nefnt eftir því.

INTENT: Hannaðu [t.d. gólfhitalykkju fyrir 6 m² baðherbergi / hleðslu á burðarvegg /
  frostfría lögn að útikrana]. Skilaðu teikningu/útreikningi með stærðum, efnum og röð
  verkþátta.

CONTEXT: Verkið er á [staður á Íslandi]. Aðstæður: [frostdýpt sem þú þekkir, undirlag,
  rakastig, hitastig]. Efni sem fást: [innlendur markaður]. Þetta er skólaverkefni,
  ekki byggingargagn.

CONSTRAINTS:
  - Vísaðu í gildandi íslenska byggingarreglugerð og staðla EN merktu hverja tölu með
    [ÞARF STAÐFESTINGU] svo ég sannreyni hana með eigin augum.
  - Gerðu ekki ráð fyrir efni eða aðstæðum sem eru ekki á Íslandi.
  - ANTISYCOPHANCY: Skráðu í sérkafla hvar þú ert óviss, hvar tillagan gæti brugðist í
    raunveruleikanum og hvaða forsendur þú gafst þér.
  - Ekki finna upp reglugerðarnúmer eða framleiðandatölur. Ef þú veist ekki, segðu það.

AUTHORITY: Þú mátt velja aðferð frjálst, en allar öryggis- og burðartölur þurfa
  frumheimild sem ég get flett upp.

REPORTING: Skilaðu (1) teikningu/útreikningi, (2) lista yfir efni og stærðir, (3) lista
  yfir hverja tölu sem ég þarf að staðfesta, og (4) "hvar þetta gæti brugðist".

Það neyðir vélina til að merkja eigin óvissu í stað þess að fela hana á bak við faglegt orðalag. Tala án heimildar er ekki staðreynd: hún er ágiskun í jakkafötum.

Teikning/útreikningur + listi yfir tölur sem þarf að staðfesta + „hvar þetta gæti brugðist“. Ekki samþykkja neitt enn. Það bíður Skrefs 3, þar sem þú prófar tillöguna gegn raunveruleikanum.

Lokahliðið. Hér kembir þú tillögu vélarinnar og færir ábyrgðina til baka til manneskju. Í iðngrein er þetta ekki fræðileg æfing: undirskrift þýðir ábyrgð.

Taktu Skref 1 fram. Þekkti vélin hætturnar sem þú nefndir? Hvað sá hún sem þú sást ekki, og hvað sást þú sem fór fram hjá henni?

Farðu í gegnum hverja tölu og forsendu:

• Sannprófun gegn frumheimild: Flettu upp hverri tölu sem merkt var [ÞARF STAÐFESTINGU] í gildandi byggingarreglugerð, hjá framleiðanda eða hjá kennara/meistara. Hvaða tölur stóðust? Hvaða ekki?
• Ofskynjun (e. hallucination): Fann vélin upp reglugerðarnúmer, staðal eða framleiðandatölu sem er ekki til eða er röng? Skráðu það.
• Íslenski raunveruleikinn: Hvar gerði tillagan ráð fyrir röngum aðstæðum: of lítilli frostdýpt, efni sem fæst ekki innanlands, eða álagi sem stenst ekki íslenskt veður?
• Það sem teikning sýnir ekki: Hvaða hagnýta atriði (aðgengi að lögn, raki í vegg, raunveruleg lögun rýmis) myndi neyða þig til ákvörðunar sem ekkert textaúttak sá fyrir?

Dragðu ályktun: ef þú byggðir nákvæmlega eftir tillögu vélarinnar, hvað myndi úttektarmaður, meistari eða tryggingafélag segja, og hver stæði ábyrgur?

Nefndu minnst tvö atriði úr tillögunni sem þú hafnar. Útskýrðu hvort þau voru röng, ósönnuð, óframkvæmanleg á Íslandi eða einfaldlega hættuleg.

Ljúktu í fyrstu persónu, eins og þú værir að skrifa undir verkið:

„Ég hef sannreynt eftirfarandi tölur og standast [heimild]. Eftirfarandi gat ég ekki staðfest og myndi ekki byggja eftir án meistara/úttektar: … Ég ber ábyrgð á því sem ég læt standa, og ég get ekki kennt teikniforritinu um ef það bregst.“